ABD ve İsrail'in İran'a yönelik başlattığı savaş 10. güne girerken, Hürmüz Boğazı'nı kapalı tutan Tahran yönetiminin Körfez ülkelerindeki petrol tesislerini hedef alması petrol fiyatlarını uçurdu. Brent petrol yüzde 25 artışla 114 doları gördü. AB ve Trump'ın açıklamalarıyla 85-90 dolar bandına geri çekildi
Doğu'daki dengeleri altüst eden ABD ve İsrail'in İran'a yönelik başlattığı savaş haftasonunda yeni bir evreye girdi. İsrail önceki gün İran'ın petrol depolarını vurmasının ardından Tahran yönetimi depolardaki yangın devam ederken önce Bahrey'in ana içme suyu kaynağı olan deniz suyu arıtım tesislerini vurdu.
İsrail'in saldırıları devam edince İran dün gece de Körfez'de ABD ile işbirliği yapan ülkelere yönelik füze ve dron saldırılarını artırdı. Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Suudi Arabistan'da petrol tesislerini hedef aldı. Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalmaya devam etmesi ve savaşta tansiyonun yükselmesiyle başlayan haftada petrol bir günde yüzde 25'ten fazla artışla 114 dolara yükseldi. Bu, 2020'de pandeminin başlamasından bu yana en büyük günlük artış oldu. Bu artış geçen haftaki yüzde 28'lik yükselişin üzerine geldi.
ATEŞİ ÇABUK SÖNDÜ
Uzmanlar savaşın 1 ay sürmesi durumunda petrolün 110 dolarları görecebileceğini öngörüyordu. Ancak belirsizlikler ve İran'ın savaşı aylarca sürdürebileceğine yönelik açıklamaları savaşın 10. gününde bu rakamın aşılmasına neden oldu. Avrupa'daki doğal gaz fiyatları da dün yüzde 30 sıçrama kaydederek 69.50 euroya çıktı.
Dün küresel petrol rezervlerinin kullanılmasının gündeme gelmesiyle 102 dolara kadar gerileyen Brent petrol dün akşam saatlerinde 85-90 dolar bandına geriledi. Bu gerilemede AB'nin deniz ticaretini korumaya hazır olduğunu açıklaması ve ABD Başkanı Donald Trump'ın yaptığı açıklamalar etkili oldu.
TRUMP: KÜÇÜK BEDEL
ABD Başkanı Donald Trump petrol fiyatlarındaki artışa ilişkin "ABD ve dünyanın güvenliği ve barışı için ödenecek küçük bir bedel" olarak niteledi ve yükselen benzin fiyatlarından endişe duymadığını ifade etti. Dün akşam Rus lider Vladimir Putin ile bir telefon görüşmesi yapan Trump, savaşın büyük ölçüde tamamlandığını savunarak İran'ın donanma, iletişim ve hava gücünün kalmadığını öne sürdü. Trump ayrıca Hürmüz Boğazı'nı ele geçirmeyi düşündüğünü söylemesi petrolü 85-90 dolar bandına indirdi.
HÜRMÜZ DURDU, GÖZLER DİĞER ROTALARDA
28 Şubat'ta patlak veren savaşın ardından geçen bir haftalık süreçte, Hürmüz Boğazı'nda yaklaşık 10 gemi saldırıya uğradı. 7 kişi hayatını kaybetti. Petrol ve ticari mal geçişi için hayati önem taşıyan boğazda trafik neredeyse tamamen durma noktasına geldi. Irak petrol üretimi yüzde 60 azalttı. Katar, Bahreyn ve Kuvey'te doğal gaz ve petrol üretimi durma noktasına geldi. Hüzmüz'ün 1 gün kapalı kalmasının ülke ekonomilerine maliyeti 1.68 milyar dolar.
TÜRKİYE DETAYI
Hürmüz'ün kapatılması küresel petrol ticaretinin yapıldığı diğer dar rotalara çevirdi, İşte en kritik 7 nokta ve Türkiye'nin önemi:
■ Malakka Boğazı: Hint Okyanusu ile Pasifik'i bağlayan bu geçitten, günde yaklaşık 23 milyon varil petrolün taşındığı dünyanın en yoğun petrol rotası.
■ Hürmüz Boğazı: Basra Körfezi'nden çıkan petrolün dünyaya açıldığı en kritik geçit, günlük 20.9 milyon varil petrol geçiyordu.
■ Babülmendep Boğazı: Kızıldeniz'i Hint Okyanusu'na bağlayan bu dar geçit, Süveyş hattıyla birlikte Asya–Avrupa enerji ticaretinin önemli bir bölümünü taşır.
■ Süveyş Kanalı: Avrupa ile Asya arasındaki en kısa deniz rotasını sağlayan kanal üzerinden günde yaklaşık 4.9 milyon varil petrol taşınır.
■ Danimarka Boğazları: Baltık Denizi'ni Kuzey Denizi'ne bağlayan bu geçit, özellikle Rus petrolünün dünya pazarlarına çıkışında kritik rol oynar.
■ Türk Boğazları (İstanbul ve Çanakkale): Karadeniz petrolünün dünyaya açıldığı hat olup günde yaklaşık 3.7 milyon varil petrol taşınarak küresel deniz ticaretinin yaklaşık yüzde 5'ini oluşturur.
■ Panama Kanalı: Atlantik ile Pasifik'i bağlayan kanal, özellikle rafine petrol ürünleri ve LNG taşımacılığı için önemli bir geçiş noktasıdır.
■ Ümit Burnu: Süveyş ve Kızıldeniz hattı riskli olduğunda tankerlerin tercih ettiği uzun ama güvenli alternatif petrol rotasıdır.
ABD İSRAİL'DEN RAHATSIZ
ABD yönetiminin, İsrail'in İran'daki petrol depolarına düzenlediği hava saldırıları kapsamından rahatsız olduğu öne sürüldü. Axios haber sitesinin konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, İsrail'in İran'daki enerji altyapısını hedef alan saldırıları Washington'un beklediğinden daha geniş çaplı gerçekleşti. Haberde, İsrail'in operasyon öncesinde ABD'yi bilgilendirdiği ancak saldırıların kapsamının iki ülke arasında görüş ayrılığına yol açtığı iddia edildi.
ABD'li bir yetkili, söz konusu saldırıların "iyi bir fikir olduğunu düşünmediklerini" belirterek, yaşanan görüş ayrılığının ve ABD'nin savaşla ilgili beklentilerinin üst düzey siyasi görüşmelerde ele alınmasının beklendiğini ifade etti.
G7 MÜDAHALESİ GELİYOR
Ortadoğu'daki savaşın petrol fiyatlarını uçurması küresel ekonomide alarm zillerini çaldırdı. Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, Birleşik Krallık ve ABD'nin oluşturduğu G7 ülkelerinin maliye bakanları, artan petrol fiyatlarına karşı acil müdahale için toplantı yapma kararı aldı. Acil toplantıda, G7 maliye bakanları Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) Başkanı Fatih Birol ile rezervlerden ortak petrol salınımı görüşülecek. IEA'nın 32 üyesi, petrol fiyat krizleri için bir acil durum sisteminin parçası olarak stratejik rezervler bulunduruyor. Buna göre rezervlerden 300-400 milyon varil petrolün piyasaya salınabileceği belirtiliyor. Financial Times'ta yer alan haberi olumlu karşılayan piyasalarda brent petrol ve WTI petrol gerilemeye başladı.
CARİ AÇIK VE ENFLASYONA ETKİSİ
Petrolde 10 dolarlık artış, Türkiye'nin petrol ürünleri ithalatını 5.1 milyar dolar, ihracatını da 2.2 milyar dolar yukarı çekiyor ve cari işlemler açığını 2.6 milyar dolar büyütüyor. Petrol fiyatındaki yüzde 10'luk artış tüketici enflasyonunu yaklaşık 1 puan yükseltiyor. 2026- 2028 Orta Vadeli Program'da Brent petrol fiyatı 2025 ortalamasında 70 dolar, 2026 için 65 dolar olarak tahmin edilmiş, bu yıl enerji ithalati 63 milyar, cari işlemler açığının 22.3 milyar dolar olacağı öngörülmüştü. Petrol 102 dolara göre hesaplandığında, Türkiye'nin 2026 yılı enerji ithalatı 63 milyar yerine 95-100 milyar dolar olacak. Cari acık 22.3 milyar dolardan 60 milyar dolar seviyesine çıkacak. Enflasyona da etkisi 5-6 puan olacak yansıyacak.
HEDEFLER GENİŞLEDİ: ENERJİ VE SU TESİSLERİ
İsrail'in Tahran yakınlarındaki petrol depolarını vurmasının ardından İran Bahreyn'deki deniz suyu arıtma tesislerini vurdu. Böylece Orta Doğu'daki çatışma petrolün ardından bölgenin en kritik kaynağı olan içme suyuna taşındı. İran yönetimi, kendi altyapısına yönelik harekat olması durumunda, Körfez ülkelerini enerji alt yapılarını hedef alacağı uyarısında bulundu. İran Silahlı Kuvvetleri Merkez Komutanlığı Sözcüsü İbrahim Zolfaghari, "Eğer varil başına 200 doların üzerindeki petrol fiyatlarını tolere edebiliyorsanız bu oyunu sürdürün" açıklaması yaptı. Bahreyn'de geniş bir alana yayılan Al Ma'ameer petrol tesisi vuruldu. Saldırı yangına ve hasara yol açarken, ülkenin devlet enerji şirketi Bapco, faaliyetleri için 'mücbir sebep' ilan etti. Daha önce Katar ve Kuveyt'teki enerji üreticileri mücbir sebep ilan etmişti. Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı ise ülkenin güneydoğusundaki Şeybe Petrol Sahası'nı hedef alan 7 İHA saldırısının engellendiğini açıkladı. Riyad yönetimi, iki büyük petrol sahasında üretimi durduracağını açıkladı.
MERKEZ BANKALARINDA SAVAŞ ALARMI
Dünya Bankası'nın 2026 petrol tahmini 60 dolardı. Ancak petrol 30 dolar daha fazla. Her yüzde 10'luk artış küresel GSYH büyümesini yüzde 01.-02 puan düşürüyor. IMF Başkanı Kristalina Georgieva, petroldeki her yüzde 10'luk artışın küresel enflasyonda 40 baz puanlık yükselişe neden olacağını belirterek, "Politika yapıcılara tavsiyem; düşünülemeyeni düşünmeleri ve buna göre hazırlık yapmalarıdır" dedi.
EŞEL MOBİL ÇÖZER Mİ?
Türkiye, petrol fiyatlarındaki hızlı yükselişin akaryakıta yansımasını önlemek için eşel mobil uygulamasına geçti. Pompa fiyatının yüzde 30-40'ını ÖTV oluşturuyor, ayrıca yüzde 20 KDV ilave ediliyor. Ancak ÖTV sıfıra indiğinde bu önlem de devre dışı kalacak. Petrolün 110-120 dolara çıkması durumunda vergi önleminin işlemeyeceği, 130 dolarda yansımayı engellemenin imkânsız hale geleceği belirtiliyor. /MİLLİYET.COM.TR - İsmail ŞAHİN